Bosletterkunde – Nongqai Vol 17 No 6

INLEIDING: LETTERKUNDE UIT DIE BOS

– Wanneer ’n Dominee die Oorlog Moes Lees

Inleiding deur Hennie Heymans

In vandag se wêreld leef alles op ’n slimfoon, maar in die dae van die bosoorlog was daar geen WhatsApps, geen GPS’e en geen digitale spore nie. Die bos het sy eie taal gepraat — en sy eie letterkunde voortgebring. Nie die soort wat in stil studeerkamers ontstaan nie, maar dié wat gebore is tussen mopaniebome, rooi stof en die gedreun van Casspirs, Ratels, patrolliebote, helikopters en Flossies.

Soms het daar liedere om die kampvuur ontstaan — party skurf, party snaaks, party vol heimwee. Ek is jammer ek het nooit daardie liedjies aangeteken nie; selfs die manne wat in Namakwaland “wielgestap” het, het hul eie lied gehad. En dan was daar die pittige bos‑graffiti: soos die houtbordjie by ’n basis waarop iemand geverf het: “Die land van melk en heuning – bring net jou eie bye en koeie.” Ek hoop lesers stuur vir ons van daardie liedjies en wyshede, sodat ons dit vir die nageslag kan bewaar.

Bosletterkunde is ’n genre waar elke reël ’n voetspoor dra, elke metafoor ’n skoot, en elke stilte ’n gebed. Die gewapende stryd het sy eie ritme gehad: die kort, skerp sinne van spanning; die lang asemteue van wag; en die ongeskrewe gedigte wat mans in hul harte gedra het wanneer die bos te groot en die nag te lank geword het.

Maar soms het ’n buitestaander — ’n dominee, ’n geneesheer, ’n joernalis — vir ’n dag of ’n week saam die bos in beweeg. En dan het die oorlog hom nie net gewys nie, maar gelees. Want die bos het ’n manier om jou menslikheid skerp te maak: die broosheid, die vrees, die humor, die honger en dors, die pyn, die kameraadskap — en die onverwagse oomblikke van genade tussen die gevaar.

Wanneer ’n siviele dominee saam met Koevoet veld toe gaan, word die letterkunde van die oorlog iets anders: nie net ’n verslag van taktiek en vuur nie, maar ’n getuienis van iemand wat vir ’n kort tydjie die wêreld van die bosvegter betree het. Sy poësie kom nie uit jare se operasies nie, maar uit die skok en intensiteit van ’n enkele week waarin die aarde, die gevaar en die mense om hom ’n nuwe taal begin praat het.

Hierdie twee gedigte is deel van daardie tradisie — die stem van iemand wat nie ’n soldaat was nie, maar wat vir ’n kort tyd die oorlog van naby gesien het, en dit toe in woorde vasgevang het.

Gedigte deur ds Jacobus van Tonder

OORLOG

KOEVOETVEGTER

Wie sal die dieper dors

In hom verstaan,

as hy stil die kantien betree,

waar ontladings uiting

oor kanne bier.

Ervarings deel,

van vyand’s vuur

kartets geknal.

Terwyl ‘n dieper dors

in sy binneste wel,

na ʼn week in daardie bos

waar die dood

soos skadu oor jou sweef,.

vuurpyl verderf kon saai

knetterende vuur

jou makker’s lewe neem

Wie sal verstaan

die dieper dors

wat in jou siel in graaf

as jy vrede moet vind

oor daardie uur.

(KOEVOET  Spesiale Polisie eenheid in SWA/Namibië)

SPOORSNYER

Op die  spoor in die  sand,

snuif hy die lug

gespan elke spier.

Waak oog en oor ,

vir vyand se vuur.

Snel vlug die vyand

voor die naderende uur.

Hygend kniel hy

span sy dood’like lyn

tussen tak en die bos.

doods engel snaar.

Spoorsnyer te laat sal jy sien.

Die strik jou gestel.

Met ʼn dode geknal

bars vlammende

kruit en skrapnel

soos vuur van die hel.

Hy steier verwond,

as die sens van die dood

sy lewe verkerf.

Langs ‘n kraal in Ovambo  se veld

word ‘n kruis tussen ander geplant.

Bedroef sing ‘n vrou,

haar eensaam verdriet.

Sing kamerade

Koevoet se lied.

                Wambolanda Oshilongo Shi