Nongqai Vol 17 No 9 – Meelbomme in NZ
DIE MEELBOMME VAN 1981
Ida Steyn
Toe die Springbok-toer, protes en rugbygeskiedenis in Nieu-Seeland saamgekom het
Abstract
This article documents the 1981 Springbok tour of New Zealand as one of the most controversial sporting events of the twentieth century. It outlines how the tour, conducted amid intense anti‑apartheid protests, unprecedented security measures, and violent clashes, culminated in the infamous “flour‑bomb test” on 12 September 1981 at Eden Park. The piece highlights the political climate, the players’ experiences, the aerial flour‑bomb attack that struck All Black prop Gary Knight, and the dramatic third Test, ultimately won 25–22 by New Zealand. It emphasises how sport, politics, public protest, and policing became deeply intertwined during a period of national division.
Excerpt
The decisive 1981 Eden Park Test fused sport, politics, and protest into a single explosive moment.
Keywords
1981 Springbok Tour, New Zealand, Eden Park, flour bombs, Marx Jones, Grant Cole, Gary Knight, anti‑apartheid protest, Naas Botha, Ray Mordt, All Blacks, rugby history, public unrest, policing, sport and politics
12 September 1981 • Eden Park, Auckland
Die 1981 Springbok-toer na Nieu-Seeland het veel meer geword as ’n rugbytoer. Dit het een van die mees omstrede sportgebeure van die twintigste eeu geword en ’n land diep verdeel. Teen die tyd dat die Springbokke op 12 September 1981 vir die derde en beslissende toets teen die All Blacks by Eden Park in Auckland uitdraf, was die spanning op sy hoogste.
Die dag sou later veral onthou word vir ’n klein vliegtuig wat herhaaldelik oor Eden Park gevlieg het en meelbomme, fakkels en pamflette laat val het. Die wedstryd het egter voortgegaan te midde van die chaos, terwyl groot protesoptogte en gewelddadige botsings buite die stadion plaasgevind het.
Foto 1: Springbok-vyftalflyhalf Naas Botha tydens die 1981-toer. Sy akkurate doel- en strafskoppe het hom een van die bekendste Springbokke van die toer gemaak.
Foto-erkenning: “Supplied”, soos gepubliseer in Mike Greenaway se artikel in The Star/IOL, 7 September 2025. Bron: IOL / The Star, “Memories of the 1981 Springboks’ tour of New Zealand: When Test rugby met protests”.
’n Toer onder ongekende druk
Die Springbokke het die toer onder buitengewone sekuriteitsmaatreëls voltooi. Anti-toerbetogers het die span se teenwoordigheid in Nieu-Seeland sterk teengestaan, terwyl die politieke betekenis van sportkontak met Suid-Afrika in die apartheids-era voortdurend op die voorgrond was.
Volgens Mike Greenaway se historiese terugblik het Naas Botha tydens die toer 129 punte aangeteken en het die Springbokke nie een van hul 11 wedstryde teen Nieu-Seelandse provinsies verloor nie. Die twee spanne het egter die beslissende toets met groot spanning benader.
Foto 2: Die 1981 Springbokke slaap in die kleedkamers om anti-toerbetogers te vermy. Die buitengewone maatreëls illustreer die spanning waaronder die span moes funksioneer.
Foto-erkenning: “Supplied”, soos gepubliseer in Mike Greenaway se artikel in The Star/IOL. Die artikel beskryf die Springbokke se oornag in die stadion se kleedkamers om betogers te vermy.
Die tweede toets is in Wellington gewen, maar die veiligheidsprobleme het voortgeduur. Die Springbokke het selfs in die stadion se kleedkamers oornag om die gevaar van betogings en konfrontasie onderweg te vermy. Dit was ’n treffende voorbeeld van hoe ver die toer van normale internasionale sport afgedwaal het.
Foto 3: Anti-toerbetogers tydens die 1981 Springbok-toer. Die protesbeweging het duisende mense gemobiliseer en die land rondom die wedstryde verdeel.
Foto-erkenning: Foto soos aan ons verskaf. Die presiese oorspronklike fotograaf/kopiereghouer is nie op die aangehegte beeld aangedui nie. Vir historiese verifikasie: NZHistory, National Library of New Zealand en Auckland War Memorial Museum se 1981-versamelings.
12 September 1981 – die dag van die meelbomme
Die derde toets by Eden Park was die beslissende wedstryd van die reeks. Volgens NZHistory het Marx Jones en Grant Cole ’n gehuurde Cessna-vliegtuig gebruik om herhaaldelik oor die stadion te vlieg. Hulle het meelbomme laat val in ’n poging om die wedstryd te ontwrig. ’n Meelbom het die All Black-stut Gary Knight getref en hom op die veld neergevel.
Terselfdertyd het betogers buite Eden Park met die polisie gebots. NZHistory beskryf die geweld in die strate rondom die stadion as ongekend vir die toer. Ondanks die chaos het die rugbyspelers voortgegaan.
Foto 4: ’n Klein vliegtuig oor Eden Park tydens die derde toets. Vanuit die lug is meel, fakkels en pamflette oor die veld laat val.
Foto-erkenning: Foto soos aan ons verskaf. Vir historiese verifikasie van die gebeurtenis: NZHistory en RNZ se 1981 Springbok Tour-versamelings. Die oorspronklike kopiereghouer van hierdie spesifieke afdruk moet voor herpublikasie bevestig word.
Die beeld van die vliegtuig bo die stadion het een van die blywendste simbole van die dag geword. Die amptelike NZHistory-argief beskryf hoe die vliegtuig met meelbomme en fakkels oor Eden Park gevlieg het, terwyl die wedstryd steeds voortgespeel het.
Foto 5: Rob Louw vier fees terwyl Ray Mordt een van sy drie drieë teen die All Blacks by Eden Park druk.
Foto-erkenning: “Supplied”, soos gepubliseer in Mike Greenaway se artikel in The Star/IOL. Die foto word in die artikel beskryf as Ray Mordt se drieë tydens die derde toets.
’n Wedstryd wat in die geskiedenis vasgevang is
Op die veld het die Springbokke teruggeveg nadat die All Blacks ’n 19–9 voorsprong opgebou het. Ray Mordt het drie drieë gedruk, en die wedstryd het uiteindelik op 22–22 gestaan voordat die All Blacks in beseringstyd ’n strafdoel afgestaan het aan Allan Hewson se skopwerk. Die eindtelling was 25–22 in Nieu-Seeland se guns.
NZHistory en die TVNZ-argief beskryf die derde toets as ’n wedstryd waarin die gebeure buite die veld die rugby self oorheers het. Die All Blacks se oorwinning het die reeks beslis, maar die wêreld sou die dag veral onthou vir die betogings, die vliegtuig en die meelbomme bo Eden Park.
Die 1981-toer bly daarom ’n belangrike historiese herinnering aan die manier waarop sport, politiek, openbare protes en polisiewerk in ’n uiters gespanne tydperk met mekaar verweef geraak het. Dit is ’n verhaal wat nie slegs oor die telling op die telbord gaan nie, maar ook oor ’n samelewing wat diep verdeeld was oor die verhouding tussen sport en apartheid.
BRONNE EN FOTO-ERKENNING
NZHistory – Manatū Taonga, Ministry for Culture and Heritage
“Flour-bomb test ends Springbok tour”, 12 September 1981. Hoofbron vir die datum, Eden Park, die vliegtuig, meelbomme, Gary Knight en die gebeure buite die stadion.
https://nzhistory.govt.nz/flour-bomb-test-ends-springbok-tour
NZHistory – Manatū Taonga
“Film: the third test – 1981 Springbok tour”. TVNZ-argiefmateriaal en beskrywing van die derde toets.
https://nzhistory.govt.nz/media/video/the-third-test-auckland
RNZ – Radio New Zealand
“The 1981 Springbok rugby tour”. Argiefversameling oor die toer, insluitend die vliegtuig, meelbomme, fakkels en historiese radio-opnames.
https://www.rnz.co.nz/collections/springbok-tour
The Star / IOL – Mike Greenaway
“Memories of the 1981 Springboks’ tour of New Zealand: When Test rugby met protests”, 7 September 2025. Bron vir die Naas Botha-, kleedkamer- en Ray Mordt-foto’s wat as “Supplied” gepubliseer is, asook aanvullende toeragtergrond.
https://iol.co.za/sport/opinion/2025-09-07-memories-of-the-1981-springboks-of-new-zealand-tour-when-test-rugby-met-protests/
New Zealand Herald
“1981 Springbok Tour: 30 years today” en die 1981 Springbok Tour-protes-fotoversameling. Nuttige aanvullende foto- en argiefbron.
https://www.nzherald.co.nz/nz/1981-springbok-tour-30-years-today/4B33WU7KWMXYFBOJPMVQWHPQXQ/
National Library of New Zealand
Argiefversamelings van foto’s van die 1981 Springbok-toer en protesaksies. Kopiereg- en gebruiksvoorwaardes verskil per versameling.
https://natlib.govt.nz/records/45602225
Auckland War Memorial Museum / Google Arts & Culture
“A Walk Around the Park” – John Mercer se foto- en herinneringsversameling van 12 September 1981 by Eden Park.
https://artsandculture.google.com/story/a-walk-around-the-park-auckland-war-memorial-museum/_AWhFCErxjMByw?hl=en
BELANGRIKE FOTO-KOPIEREGNOTA
Hierdie dokument onderskei tussen foto’s waarvan die publikasiebron in die aangehegte materiaal geïdentifiseer kon word en foto’s waarvan slegs die beeld aan ons verskaf is. “Foto: Verskaf” beteken nie noodwendig dat die foto vry van kopiereg is nie.
Voor openbare of kommersiële herpublikasie behoort die oorspronklike kopiereghouer of argief vir Foto 2 en Foto 3 bevestig te word. Waar ’n foto uit The Star/IOL of ’n ander publikasie hergebruik word, moet die publikasie se eie foto-erkenning en enige toestemming- of lisensievereistes nagekom word.
Redaksionele nota: Die historiese feite in hierdie artikel is met NZHistory, RNZ en aanvullende argiefbronne nagegaan. Waar herinnerings of latere joernalistieke vertellings gebruik word, word dit as sodanig aangebied en nie as primêre argiefbewyse nie.
Saamgestel vir historiese dokumentasie en redaksionele publikasie
Nota Bene: Op ‘n Ligte Noot
In opvolging van ons artikeltjie oor Voertsek ( Nongqai Vol 17 No 8 – Voertsek! – https://www.nongqai.org/nongqai-vol-17-no-8-voertsek/)
‘n Skets van ‘n werklike “Voertsek” banier in Nieu-Zeeland – dis ‘n ander spelwyse maar die vloekwoord van Suid-Afrika is ook hier gebruik!
