Nongqai Vol 7 No 9 – (28) Operasie Rhino

DIE WARE VERHAAL VAN S v Z – OPERASIE RHINO

Lt-kol VE Kruger

In die vroeë 2000’s het die Noord-Kaap-polisiediens ’n intense stryd gevoer teen die groeiende swartmark vir diamante, goud en beskermde wildsprodukte. Een van die belangrikste inisiatiewe was Operasie Rhino, ’n gespesialiseerde operasie wat daarop gemik was om ivoorsmokkelary en ander natuurlewe-oortredings te ontbloot. Dit was ’n tyd waarin sindikate slim, gevaarlik en goed georganiseer was — en die polisie moes nóg slimmer wees.

Die Dekmantel: ’n “Skelm” word geskep

Die spilpunt van die operasie was sersant Jaco Oberholzer, ’n ervare koverte operateur en lokvalspesialis. Maar Oberholzer was te bekend in Upington; verdagtes sou hom dadelik herken. Daarom moes die polisie ’n geloofwaardige dekmantel skep — een so oortuigend dat selfs hul eie kollegas mislei sou word.

Foto van koverte agent: sersant Jaco Oberholzer

Die plan was gewaagd:

• ’n Vals arrestasie is op Oberholzer uitgevoer op vervalste aanklagte van onwettige diamanthandel.
• Niemand buiten ’n klein groepie senior beamptes het geweet dit was ’n toneelstuk nie — nie die ondersoekbeampte, die staatsaanklaer, of selfs die landdros wat sy borgtog hanteer het nie.
• Oberholzer het, soos enige “regte” beskuldigde, regshulp gesoek en ‘n bekende prokureur mnr Z genader om hom te verdedig.

Hiermee is die fondament gelê: Z het geen rede gehad om te vermoed dat sy nuwe kliënt ’n geheime-agent was nie. Die lokval was perfek.

Hoe die Lokval Toegeslaan het

Met die dekmantel stewig gevestig, het Z vir Oberholzer bekendgestel aan E, ’n medebeskuldigde wat betrokke was by die verkoop van olifanttande. Die transaksie vir die ivoor is gefinaliseer — en toe het die polisie toegeslaan.

Die operasie was ’n sukses: die ivoorsindikaat is ontbloot, en die betrokke persone is in hegtenis geneem.

Die Regstryd: S v Z

Die saak het in die Upington Streekhof gedien, en later op appèl in die Hooggeregshof in Kimberley. Die verdediging het fel aangevoer dat die polisie die regstelsel misbruik het:

• Die landdros en aanklaer is mislei.
• ’n Valse saak is doelbewus geskep.
• ’n Prokureur se vertroue is misbruik om bewyse te bekom.

Volgens die verdediging was dit ’n growwe misbruik van proses wat ’n onregverdige verhoor tot gevolg gehad het.

Die Hof se Finale Woord

Die hof moes ’n moeilike balans vind: die etiek van ’n valse hofverrigting teenoor die erns van georganiseerde wildsmokkelary. In sy uitspraak het die hof bevind:

• Die polisie se metodes was onkonvensioneel, ja — maar
• Dit was toelaatbaar onder Artikel 252A van die Strafproseswet, wat lokvalle en koverte-operasies reguleer.
• Die optrede het nie die reg op ’n billike verhoor ongeldig gemaak nie.

Die appèl is van die hand gewys. Die skuldigbevinding en vonnis het bly staan.

Slot

Die verhaal van S v Z is een van die mees merkwaardige voorbeelde van hoe ver die polisie soms moet gaan om georganiseerde misdaad te ontbloot. Dit is ’n verhaal van vindingrykheid, risiko, en die dun lyn tussen regstegniek en regsetiek. Operasie Rhino het gewys dat die stryd teen wildsmokkelary soms ongewone taktiek verg — en dat die hof, in hierdie geval, bereid was om dit te erken.

Sersant Jaco Oberholzer

• Kol Kruger vertel hy onthou met nostalgie as hulle om die kampvuur sit na ‘n suksesvolle polisie-optrede dan het sers Oberholzer soos ‘n haan gekraai.
• Sers Oberholzer was ‘n jaar ondergronds gedurende 1999 en die projek het geduur tot die jaar 2000 waarna die projek tot ‘n einde gekom het na suksesvolle arrestasie.