Nongqai Vol 17 No 8 – Genl Jan Grobbelaar: Speurstories

Herinneringe aan Brig. Jan Grobbelaar en Ander Speurstories

Deur Barry Taylor

Soos baie van julle weet, het ek en Brigadier Jan (Kleinjan) Grobbelaar altyd ’n goeie verhouding gehad. Hy kon soms kort van draad wees, maar as ’n mens hom reg hanteer het, was hy ’n uitstekende offisier en ’n man vir wie ek groot respek gehad het.

Op Pretoria-Noord was daar ’n speurder, Majoor TM (naam weerhou), ’n baie goeie mens en ’n uitstekende ondersoekbeampte. Ongelukkig het drank hom uiteindelik ondergekry, en toe hy hom dooddrink, moes ons almal begrafnis toe gaan. Die diens is in die Dopperkerk op Pretoria-Noord gehou.

’n Dag voor die begrafnis bel Brig. Grobbelaar my en vra of ek die diens gaan bywoon. Ek sê ja, en hy vra toe dat ek hom moet kom oplaai. Kort daarna kondig die Distrikskommandant aan dat ons almal in uniform moet opdaag. Ek soek toe my uniformstukke bymekaar en ry die dag van die begrafnis van Pretoria-Wes na Pretoria-Sentraal om die Brigadier op te tel.

Toe ek by hom kom, sê hy, hy wil met sy motor ry en ek moet bestuur. Hy was pragtig uitgevat in sy uniform. Ná ons ’n ent gery het, kyk ek af en sien hy dra sy dansskoene. Ek sê toe onskuldig: “Brigadier, ons gaan nie vandag dans nie.” Hy antwoord droogweg dat hy nie amptelike skoene oor het nie.

Ons begin toe oor TM praat. Met my groot bek sê ek vir die Brigadier dat ’n alkoholis in my oë ’n swakkeling is as hy nie self kan ophou drink nie. Maar toe vlieg hy my in en sê dit is ’n siekte. Ek hou vol dat ’n mens kan ophou as hy wil, maar hy verduidelik dat dit nie so eenvoudig is nie. Ek sien ek gaan nie die argument wen nie, en bly stil.

By die begrafnis was daar ’n groot klomp speuroffisiere, almal in uniform. Party het maar gelyk soos ’n sak swak toegebinde pampoene, en ons het lekker onder mekaar gespot. Een kaptein het nie eens ’n uniform gehad nie en moes by ’n AO een leen, met sterre wat hy by iemand anders gekry het.

Na die diens kondig TM se weduwee aan dat sy R100 (destyds baie geld) geskenk het vir ’n partytjie by Distrik 34 se Offisiersklub, en ’n klomp van ons is soontoe.

Kleinjan Grobbelaar – ’n Man van Staal

Kleinjan was ’n wonderlike mens — solank jy jou werk gedoen het. Ek het altyd geweet wanneer hy dik was vir die kantoor: dan sien ek sy motor in die agterplaas by Pretoria-Wes intrek, en dan doen hy docket-inspeksie vir ’n uur of twee. Hy het nooit gewaarsku nie; hy het net opgedaag en dockets gevra.

’n Goeie speurder, maar ’n handvol

‘n Brigadier se seun (naam weerhou), was ’n speurder op Sentraal. Hy was ’n moeilike mens om in toom te hou. Eendag bel ‘n Brigadier my en vra of ek hom ’n guns sal doen. Sonder om te dink sê ek ja. Hy verduidelik dat hy ‘n seun na Pretoria-Wes wil verplaas omdat Boesman (‘n plaaslike speurhoof) probeer het om die seun uit die polisie te werk. Hy vra dat ek die seun moet “vasvat”.

Die volgende dag daag die seun op. Almal het geweet dat Boesman en Kleinjan nooit oor die weg gekom het nie. Ek sê toe vir die seun hy kan skoon by my begin, en dat ek weet van sy nonsens op Wellington. Tipies belowe hy my die son, maan en sterre, en dat hy nou ook mooi na sy vrou sal kyk. Hy was ’n goeie speurder wanneer hy gewerk het.

Dit was nie lank nie, toe bel ‘n Brigadier se vrou, my en vra waarom die seun so baie werk het. Sy sê hy was vir twee aande nie by die huis nie. Die seun kom later in, en ek vra hom of hy die werk op Pretoria-Wes geniet. Hy sê ja, en dat hy sy werk kan doen omdat daar genoeg voertuie is. Ek vra hoe dit by die huis gaan, en hy sê goed. Toe vra ek waarom hy nie die laaste twee aande by die huis was nie, en dat sy ma gebel het.

Die seun was die soort mens wat altyd ’n antwoord gehad het. Ek stel toe voor dat ons albei met sy ma gaan praat — sy oë rek groot. Ek sê vir hom dat sy vrou my elke aand moet bel wanneer hy by die huis aankom. Hy smeek my om dit nie te doen nie.

Ek het geweet die seun het ’n meisie gehad wat by SARS gewerk het en ’n woonstel in Arcadia gehad het. Ek sê toe vir hom dat hy vir die volgende week elke middag om 16:30 huis toe moet gaan, want ek gaan een middag bel om te kyk of hy tuis is. Maar ’n mens kon die klein bliksem nooit vaspen nie.

Ná ek uit die polisie is en by JCI gewerk het, bel die Generaal my en sê die seun is uit die polisie en werk by die mark. Hy vra of ek nie ’n werk vir hom het nie. Ek sê ja, en gee hom toe werk op die Rustenburg Platinum-myn, met ’n gratis mynhuis en ’n salaris dubbel wat hy by die mark gekry het. Daar het hy later kalmeer.

In 1978, toe ek bos toe is, smeek die seun om saam te gaan. Ek het nog foto’s van hom waar hy in Runtu op sy trommel sit, natgesweet. Ek verstaan hy is ook al lankal oorlede.

Ek wil net iets byvoeg, as jy wil.

Krugersdorp-tonneldiefstal: Genl Kleinjan Grobbelaar

Kleinjan Grobbelaar en Barry Taylor (KI-skets)

Een middag, terwyl ons eet, vertel hy my dat hy ’n oproep uit die VSA ontvang het van ’n Duitssprekende man. Die man het gesê dat hy een van die tonnelrowers was wat by die bankdiefstal in Krugersdorp betrokke was. Hy het die hele storie in detail vertel en selfs daaroor gelag. Generaal Grobbelaar het hom toe gevra waarom hy dit nou skielik vertel, en die man het geantwoord dat hy en sy vennote ’n soortgelyke diefstal in die VSA gedoen het. Hy kon nie sê presies waar in die VSA hy vandaan gebel het nie.

Ek vra toe vir hom of hy dink die man praat die waarheid, en hy sê dat hy dit glo, want die man het besonderhede gegee wat net die diewe kon weet. Hy wou egter nie sê wie sy “vennote” was nie. Hy het ook nie moeite gedoen om die polisie in die VSA te bel nie.

Toe sê hy vir my iets wat my bewondering vir hom nog meer verdiep het. Hy sê dat hy ’n krimineel bewonder wat met so iets kan wegkom, en dat die polisie hom nie kan vang nie. Ek het lank daaroor nagedink, en tot vandag toe dink ek nog daaraan. Eintlik, hoewel die man ’n krimineel was, het hy ’n slim plan uitgedink, en kan ’n mens hom tot ’n mate bewonder — maar as hy gevang word, moet hy nie huil nie.

Groete, en ’n lekker dag aan julle.

Kommentaar deur Hennie Heymans

Ek onthou generaal Jan Grobbelaar op hoofkantoor as ’n besonder netjiese mens. Speurders het altyd vertel dat, selfs wanneer hulle hom in die nanag opgelaai het om ’n misdaadtoneel te besoek, hy so keurig versorg was dat ’n mens hom deur ’n ring kon trek.…. Hare altyd netjies gekam.

1977 Krugersdorp-tonneldiefstal

Kortliks:

In die laaste week van April 1977 (30 April – 1 Mei) het ’n inbraak by die Standard Bank in Krugersdorp, Suid-Afrika, plaasgevind. Die misdadigers het toegang tot die bankkluis verkry deur ’n tonnel onder die gebou in te grawe. Meer as R400 000 (gelykstaande aan meer as R19,5 miljoen in 2018) is tydens die roof gesteel. Tot vandag toe bly die saak onopgelos, en geen arrestasies is ooit gemaak nie.

https://en.wikipedia.org/wiki/1977_Krugersdorp_bank_robbery (Geraadpleeg op 6 Aug 2026)

Sien ook:

https://www.nongqai.org/raaiselagtige-krugersdorp-tonnel-diefstal/ – ‘n Artikel deur wyle Sarie van Niekerk – oudlid van die SAP en later verslaggewer by Beeld.

https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/kuier-in-nagkantoor-krugersdorp-tonnelroof/