Nongqai Vol 17 No 9 – (12) Genl Magda Stander

NONGQAI • HISTORIESE PROFIEL: LT. GENL. MAGDA STANDER

’n Baanbreker in die Suid-Afrikaanse Polisiediens: Van tikster tot adjunk-nasionale kommissaris — ’n merkwaardige loopbaan van diens, deursettingsvermoë en leierskap

Excerpt

From typist to Deputy National Commissioner

Opsomming

Lt. Genl. Magda Stander se loopbaan verteenwoordig ’n merkwaardige reis van ’n jong tikster in Kimberley tot een van die hoogste leiersposisies in die Suid-Afrikaanse Polisiediens. Haar verhaal toon deursettingsvermoë, professionele groei en baanbrekerskap vir vroue in die polisiediens.

“Van ’n jong tikster in Kimberley tot adjunk-nasionale-kommissaris… haar loopbaan staan as ’n besondere voorbeeld van diensbaarheid, volharding en baanbrekerskap.”

Abstract

This profile traces the distinguished career of Lieutenant General Magda Stander, who rose from an administrative typist in 1970 to Deputy National Commissioner of the South African Police Service. Her professional journey reflects pioneering leadership, the advancement of women in policing, and decades of dedicated service recognised through high-level decorations, including the Star for Excellent Service and the Star for Excellent Service Gold. The article highlights her contributions, her role in shaping personnel services, and her lasting legacy within the SAPS.

Keywords

Magda Stander, South African Police Service, women in policing, Deputy National Commissioner, police history, personnel services, leadership, career advancement, Star for Excellent Service, SAPS history, pioneering women, law enforcement legacy

Lt. genl. Magda Stander (afgetree) — foto deur Hennie Heymans

Deur Ida Steyn

Daar is loopbane wat bloot ’n beroep beskryf, en dan is daar loopbane wat deel word van die geskiedenis van ’n organisasie. Lt. genl. Magda Stander se loopbaan behoort ongetwyfeld aan laasgenoemde.

Van tikster na polisieman

Stander het in Desember 1970 haar loopbaan in diens van die destydse Suid-Afrikaanse Polisie begin. Sy is aanvanklik as ’n tikster in Kimberley aangestel en by die diamant-en-goudtak geplaas. Haar betrokkenheid by die tak het haar belangstelling in polisiewerk verdiep en uiteindelik ’n nuwe rigting aan haar loopbaan gegee.

Sy vertel self van ondersoeke na onwettige diamant- en goudhandel en herinner aan ’n voorval waarin ’n verdagte ’n onwettige diamant in ’n koekmeelhouer versteek het.

Een van die eerste vroulike speurders

In 1973 het Stander haar loopbaan as polisiebeampte voortgesit. Sy is saam met ander vroulike kollegas by die Sunnyside-speurtak geplaas. In ’n tyd toe vroue se rol in speurwerk nog sterk in ontwikkeling was, het sy haarself bewys en in 1975 was sy een van 11 vroulike lede wat die speurderskursus voltooi het.

Opleiding en verdere verantwoordelikheid

Stander het vroeg in haar loopbaan besluit om haarself verder te bekwaam. Sy het die polisie-eksamens aangepak en uiteindelik in 1980 die Diploma in Polisie-administrasie verwerf. Haar loopbaan het vervolgens deur verskeie afdelings en verantwoordelikhede beweeg.

’n Belangrike hoofstuk: Vrouepolisie

Op 11 April 1983 het sy na die afdeling Vrouepolisie, Hoofkantoor, verskuif. Hier het sy onder die bevel van Brig. Duveen Botha gedien en saam met onder andere Kol. Gerda Homann en Lt.kol. Elize Visser (van Zyl) gewerk.

Hierdie tydperk vorm ’n belangrike hoofstuk in die ontwikkeling van vroue binne die polisiediens. Die vroue met wie Stander gewerk het, het later self tot senior range gevorder. Na Brig. Botha se aftrede in 1985 het Stander onder Brig. Gerda Homann voortgegaan totdat Vrouepolisie later nie meer as ’n afsonderlike komponent bestaan het nie.

Deur die range heen

In 1995 is senior poste in die Suid-Afrikaanse Polisiediens geadverteer. Op 1 Junie 1995 is sy aangestel as direkteur (brigadier), adjunkhoof van Personeeldienste. Op 1 Desember 1995 is sy aangestel as hoof: Personeeldienste, met die rang van assistent-kommissaris (genl.maj.). Volgens haar eie loopbaanvertelling was sy die eerste vrou wat tot dié rang bevorder is.

In 1999 het nog ’n geskiedkundige deurbraak gevolg toe sy en kommissaris Mala Singh die eerste twee vroue geword het wat as afdelingskommissarisse aangestel is.

Die hoogste vlakke van leierskap

Op 1 Maart 2007 is Stander aangestel as adjunk-nasionale-kommissaris. Sy het in dié pos gedien tot haar pensioenering op 31 Augustus 2012. Sy was die tweede vrou wat in dié pos aangestel is; kommissaris Mala Singh was die eerste.

Erkenning vir uitmuntende diens

Stander se diens is ook formeel erken. In 1997 was sy, volgens haar eie vertelling, die eerste vrou in die polisiediens aan wie die Ster vir Uitmuntende Diens (SOE) toegeken is. Op 15 Junie 2005 het sy die Ster vir Uitmuntende Diens Goud (SOEG) ontvang.

’n Terugblik met dankbaarheid

In haar eie slotbeskouing erken Stander dat haar loopbaan nie altyd maklik was nie. Sy skryf van opofferings, deursettingsvermoë, toewyding en die genade van haar Skepper. Sy spreek ook haar dankbaarheid uit teenoor die bekwame leiers onder wie sy gedien het en die kollegas met wie sy haar kennis en ervaring kon deel.

Haar boodskap aan diegene wat steeds in die polisiediens dien, is eenvoudig maar kragtig: sy groet hulle en wens hulle sterkte met hul taak.

’n Nalatenskap vir toekomstige geslagte

Lt. genl. Magda Stander se loopbaan is meer as ’n lys van range, poste en datums. Dit vertel die verhaal van ’n vrou wat op ’n tydstip toe die plek van vroue in die polisiediens nog besig was om gevestig te word, bereid was om nuwe terrein te betree.

Van ’n jong tikster in Kimberley tot adjunk-nasionale-kommissaris van die Suid-Afrikaanse Polisiediens — haar loopbaan staan as ’n besondere voorbeeld van diensbaarheid, volharding en baanbrekerskap. Vir die geskiedenis van vroue in die Suid-Afrikaanse Polisiediens behoort haar verhaal bewaar te word.

“Vandag is ek dankbaar en kyk terug na ’n loopbaan vol mooi herinneringe.”

Bron- en foto-erkenning

Bron: 50-Goue Jare: Van Niekerk & Heymans, “My loopbaan in die Suid-Afrikaanse Polisie”, Lt. genl. Magda Stander (afgetree), pp. 32–33.

Foto: Portret van Lt. genl. Magda Stander soos gepubliseer op bladsy 32 van 50-Goue Jare: Van Niekerk & Heymans.

Redaksionele nota: Die loopbaaninligting in hierdie artikel is gebaseer op Lt. genl. Magda Stander se eie persoonlike terugblik soos in die genoemde publikasie opgeteken.

Datums, range en aanstellings word aangebied soos deur haar in die bron beskryf.

Kommentaar

Na aftrede het sy en haar man geboer. Baie rond gereis , visgevang en lewe voluit geniet.

Na sy afsterwe in 2020 het sy besef die lewe moet weer normaal raak. Sy ry sy steeds rond en leef haar droom.

(Terwyl ek met Genl. Stander gesels het sy voor ʼn padstal gesit in Caledon)