Nongqai Vol 17 No 10 – (39) Mnr Meyer Khan as HUB van die SAPS

Excerpt (1 reël):
Die aanstelling van Meyer Kahn as HUB van die SAPD in 1997 was ‘n unieke poging om sakebestuur in polisiëring te integreer, met gemengde resultate.

Abstrak:
Hierdie artikel ondersoek die aanstelling van Meyer Kahn, voormalige uitvoerende voorsitter van SAB, as Hoof Uitvoerende Beampte van die Suid-Afrikaanse Polisiediens in 1997. Die fokus val op sy rol in organisatoriese hervorming, hulpbronbestuur en professionalisering van die SAPD tydens die transformasie-era ná 1994. Die verhouding tussen Kahn en die destydse nasionale polisiekommissaris, George Fivaz, word ontleed, asook die uitdagings wat ontstaan het uit die skeiding van bestuurs- en bevelsverantwoordelikhede. Die artikel bespreek die vraag of bestuursvernuf alleen voldoende is om die unieke uitdagings van polisiëring aan te spreek en evalueer die nalatenskap van hierdie buitengewone aanstelling.

Sleutelwoorde:
Meyer Kahn, SAPD, Suid-Afrikaanse Polisiediens, HUB, George Fivaz, transformasie, polisiëring, bestuurshervorming, hulpbronbestuur, professionalisering, SAB, Nelson Mandela, openbare administrasie, misdaadbekamping.

MEYER KHAN – HAASMAN AS HOOF UITVOERENDE BEAMPTE IN SAPD IN 1997

Brig Fanie Bouwer

’n Stukkie geskiedenis.

Wat het jy destyds van dié eienaardige aanstelling gedink?

Dit was sy passie vir Suid-Afrika wat president Nelson Mandela oortuig het om Meyer Kahn te oorreed om die ongewone pos as uitvoerende hoof van die Suid-Afrikaanse Polisiediens (SAPD) in 1997 te aanvaar.

Twee jaar later, toe sy kontrak verstryk het, het Kahn vertrek. Hy was klaarblyklik gefrustreerd oor sy onvermoë om iets meer professioneel te skep van dit waarmee hy in die SAPD te doen gekry het.

My eie gevoel was dat die SAPD ná die samesmelting van die verskillende polisiemagte en die daaropvolgende herstrukturering redelik goed gevaar het in die tweede helfte van die negentigerjare.

In die Wes-Kaap, waar ek destyds was, het dinge byvoorbeeld seepglad verloop. My persepsie was dat dit ook in die meeste ander provinsies die geval was. Daar was niks waaraan ek destyds kon dink wat enige radikale ingryping geregverdig het nie.

Kahn het in Julie 1999 uit die pos getree. Hy is enkele jare gelede in die ouderdom van 82 oorlede.

Sy aanstelling in 1997 was inderdaad ’n buitengewone stap in die geskiedenis van die Suid-Afrikaanse Polisiediens.

Wat was Meyer Kahn se presiese pligte?

Om sy rol te verstaan, moet ons ’n belangrike onderskeid tref: Kahn was die uitvoerende hoof (HUB) van die SAPD, terwyl George Fivaz die nasionale polisiekommissaris gebly het.

Kahn is dus nie aangestel om Fivaz as nasionale polisiehoof te vervang nie. Die bedoeling was dat hy sy sakebestuurservaring sou gebruik om die SAPD se bestuur en organisasie te verbeter.

So is daar destyds geredeneer.

President Nelson Mandela se regering het hierdie nuwe burgerlike bestuurspos geskep om die transformasie van die SAPD te versnel.

Mandela het Kahn se aanstelling op 24 Mei 1997 aangekondig, met ’n kontraktermyn van twee jaar.

Die doel was om die SAPD in ’n doeltreffender wetstoepassings- en misdaadvoorkomingsorganisasie te omskep.

Maar was die probleem werklik een van bestuur, of was dit eerder ’n kwessie van die polisie se vermoë om sy kernfunksies doeltreffend uit te voer?

Kahn se belangrikste verantwoordelikhede kan soos volg opgesom word:

* Herstrukturering en organisatoriese bestuur

Hy moes die organisasie se bestuurstrukture en werkswyses ondersoek en verbeter. Die doel was om ’n groot, ingewikkelde polisiediens doeltreffender te laat funksioneer.

* Bestuur van hulpbronne

Hy moes sy sakekundigheid gebruik om die SAPD se bates, personeel en ander hulpbronne beter te organiseer en te benut. Dit het ook finansiële bestuur en die benutting van die begroting ingesluit.

* Professionalisering van die polisiediens

Die bedoeling was om groter bestuursdissipline, aanspreeklikheid en doeltreffendheid in die SAPD te vestig. Die verwagting was dat beter bestuur uiteindelik die diens se vermoë om misdaad te bekamp, sou versterk.

* Ondersteuning van die transformasieproses

Ná 1994 moes die SAPD verander van ’n polisiemag wat anders gefunksioneer het na ’n demokratiese polisiediens wat alle Suid-Afrikaners moes beskerm. Dit was die taal van die nuwe grondwet.

Dit was ’n omvangryke taak. Die land se verskillende polisie-agentskappe moes saamgevoeg word, terwyl die nuwe organisasie ook nuwe wetgewing, waardes en bestuursvereistes moes aanvaar.

Die samesmelting van die verskillende polisiemagte was egter reeds ’n kernverantwoordelikheid van kommissaris George Fivaz.

Wat was die verhouding tussen Meyer Kahn en George Fivaz?

Dit is waarskynlik die belangrikste aspek van die aanstelling.

Die twee senior figure het verskillende agtergronde gehad en moes binne dieselfde organisasie saamwerk.

Meyer Kahn se rol

Kahn was die uitvoerende hoof (HUB), met die klem op sakebestuur, organisatoriese hervorming, hulpbronbenutting en finansiële bestuur.

Hy moes sy sake-ervaring gebruik om die SAPD se interne bestuur en organisasie te verbeter.

George Fivaz se rol

Fivaz was die nasionale polisiekommissaris en het die professionele bevel en beheer oor die polisiediens behou.

Hy was verantwoordelik vir die polisie se kernfunksies en die handhawing van die professionele bevelstruktuur.

Die aanstelling het dus twee senior figure met verskillende verantwoordelikhede binne dieselfde organisasie geplaas.

Volgens ’n akademiese studie oor die transformasie van die SAPD is Kahn aangestel om saam met Fivaz te werk.

Sy opdrag het onder meer behels dat hy sy sakevaardighede gebruik om die SAPD se bates, personeel en hulpbronne te herorganiseer.

Die belangrike vraag is natuurlik hoe die onderskeid tussen bestuursverantwoordelikheid en professionele polisiebevel in die praktyk gewerk het.

Wanneer twee senior figure binne dieselfde organisasie verantwoordelikhede deel, moet hul onderskeie bevoegdhede en verantwoordelikhede duidelik afgebaken wees.

Anders kan daar onsekerheid ontstaan oor wie waarvoor verantwoordelik is en wie uiteindelik aanspreeklik gehou moet word. Dit het vir seker spanning veroorsaak.

Waarom is juis ’n sakeman aangestel?

Kahn was die uitvoerende voorsitter van South African Breweries (SAB), een van Suid-Afrika se vooraanstaande ondernemings.

Hy het dus uitgebreide ervaring van groot organisasies, finansiële bestuur, personeelbestuur en strategiese beplanning gehad.

Die regering wou hierdie ervaring aanwend om ’n polisiediens te help hervorm wat met ernstige misdaadprobleme en groot organisatoriese uitdagings geworstel het.

Die aanstelling was egter ongewoon. ’n Sakeonderneming en ’n polisiediens het nie dieselfde doelwitte of verantwoordelikhede nie.

’n Onderneming kan byvoorbeeld sy doeltreffendheid onder meer aan winsgewendheid meet.

’n Polisiediens moet daarenteen ook die reg handhaaf, misdaad ondersoek, openbare orde beskerm en die veiligheid van die bevolking verseker.

Die grondwetlike doelwitte van die SAPD vereis dus veel meer as goeie algemene bestuur.

’n Polisiediens se sukses kan nie bloot aan sy administratiewe doeltreffendheid gemeet word nie. Sy vermoë om misdaad te voorkom, oortreders aan die pen te laat ry en die publiek te beskerm, is ewe belangrik.

Het Kahn sy doelwitte bereik?

Die beskikbare geskiedkundige bronne bied nie ’n eenvoudige antwoord nie.

Kahn het sy kontraktermyn van twee jaar voltooi, maar in Februarie 1999 aangekondig dat hy dit nie sou hernu nie. Sy kontrak sou aan die einde van Julie 1999 verstryk.

Volgens ’n berig in die Mail & Guardian het Kahn destyds gesê dat die SAPD beter bestuur is as toe hy in Julie 1997 aangestel is. Hiervan is ek nié seker nie.

Hy het egter ook erken dat die polisie die stryd teen misdaad verloor het. Hy het die vraag gestel of die diens oor voldoende hulpbronne beskik het om sy misdaadbekampingsplanne uit te voer.

Dit is belangrik om twee sake van mekaar te onderskei.

Bestuursverbetering: Het die organisasie se bestuur, hulpbronbenutting en interne doeltreffendheid verbeter?

Polisiëringsresultate: Het die polisiediens se vermoë om misdaad te voorkom, misdadigers vas te trek en die publiek te beskerm, verbeter?

Die een waarborg nie noodwendig die ander nie.

Daar is ook nie genoeg grond om sonder verdere bewyse te aanvaar dat Kahn se vertrek bloot aan frustrasie oor sy onvermoë om die SAPD te hervorm, toegeskryf kan word nie.

Die destydse berig meld dat die SAPD nie aangebied het om sy kontrak te hernu nie, terwyl Kahn reeds die voorsitterskap van SAB in Londen aanvaar het.

Dit is dus belangrik om tussen die beskikbare feite en persoonlike afleidings te onderskei wanneer ons dié aanstelling beoordeel.

Was daar ’n grondwetlike teenstrydigheid?

Die belangrikste vraag oor hierdie aanstelling is of daar ’n teenstrydigheid was tussen die bestuursrol wat Kahn moes vervul en die professionele bevelsverantwoordelikheid van die nasionale polisiekommissaris.

Was die probleem in 1997 hoofsaaklik ’n gebrek aan goeie bestuur, of was dit ’n probleem van polisiëringskapasiteit, professionele leiding, personeel, dissipline en die organisasie se vermoë om misdaad te bekamp?

Kahn kon groot ervaring van sakebestuur na die SAPD bring. Hy moes egter binne ’n organisasie werk wat sy eie professionele kennis, bevelstrukture, wetlike verpligtinge en operasionele behoeftes gehad het.

Die blote feit dat ’n burgerlike uitvoerende hoof en ’n polisiekommissaris saam aan die hoof van verskillende aspekte van ’n organisasie staan, bewys nie op sigself dat die reëling ongrondwetlik was nie.

Die vraag is eerder of die onderskeie bevoegdhede duidelik omskryf was en of die reëling die effektiewe bestuur en professionele funksionering van die polisiediens bevorder het.

Dit bring ons by ’n vraag wat vandag steeds relevant is: Hoeveel kan ’n bekwame bestuurder van buite bereik wanneer die organisasie se probleme nie bloot bestuursprobleme is nie?

Die kern van Kahn se aanstelling was dus nie dat ’n sakeman die polisie in die plek van ’n polisiebeampte moes lei nie. Dit was dat ’n sakeman die organisasie moes help bestuur en hervorm, terwyl die nasionale polisiekommissaris verantwoordelik gebly het vir die professionele bevel en bestuur van die polisiediens.

My opinie ter afsluiting

Ek dink Meyer Khan se aanstelling destyds was ‘n ligte mistykie.