Artikel: Johan Mostert
ABSTRACT: ChatGPT, Intelligence, Espionage, Humint, Impact of Artificial Intelligence on Humint
Key Words: ChatGPT, Artificial Intelligence, Humint, Intelligence Practitioners
Hierdie artikel is met behulp van Kunsmatige Intelligensie [KI][ChatGPT], ontwikkel.
DIE IMPAK VAN KUNSMATIGE INTELLIGENSIE OP HUMINT: ’N NARRATIEWE PERSPEKTIEF VIR DIE INTELLIGENSIEPRAKTISYN
Die impak van moderne tegnologie, en spesifiek kunsmatige intelligensie (KI), op menslike intelligensie (HUMINT) is diepgaande, maar nie eenvoudig nie. Anders as tegniese versamelingsmetodes wat direk deur tegnologie vervang of verbeter kan word, raak KI die wese van HUMINT op ’n meer indirekte, maar fundamentele wyse. Die kerngevolg kan só opgesom word: KI maak HUMINT tegelyk moeiliker om te bedryf, maar meer noodsaaklik om te hê.
Eerstens het KI die operasionele omgewing waarin HUMINT funksioneer ingrypend verander. Die moderne individu laat ’n uitgebreide digitale spoor—deur kommunikasie, sosiale media, finansiële transaksies en beweging. Hierdie data kan deur gevorderde algoritmes geïntegreer en ontleed word om patrone van gedrag bloot te lê. Vir die HUMINT-operateur beteken dit dat tradisionele beginsels soos dekking, diskresie en bewegingsvryheid onder druk kom. Waar die operasionele ruimte vroeër gekenmerk is deur relatiewe onduidelikheid, word dit nou toenemend deursigtig. Die gevolg is dat die risiko van ontmaskering aansienlik toeneem.
Hiermee saam word teenintelligensie-vermoëns versterk. Teenstanders kan KI gebruik om afwykings in gedrag op te spoor, sosiale netwerke te ontleed en potensiële bronne te identifiseer of te neutraliseer. Deur verskillende datastrome te korreleer—reisbewegings, kommunikasiepatrone en finansiële aktiwiteite—kan selfs goed uitgevoerde operasies ontbloot word. HUMINT moet dus funksioneer onder die aanname van voortdurende, en dikwels onsigbare, algoritmiese waarneming.
Die werwing van bronne word eweneens meer kompleks. Aan die een kant bied KI nuwe geleenthede: data-analise kan help om individue met toegang, kwesbaarhede of geskikte profiele te identifiseer. Aan die ander kant verhoog dieselfde tegnologie die risiko’s vir potensiële bronne. Individue is meer bewus van toesig, en hul digitale geskiedenis kan maklik nagegaan en geverifieer word. Dit maak die skep van oortuigende dekmantels moeiliker en verhoog die psigologiese drempel vir samewerking. Werwing word dus meer presies, maar ook meer riskant en veeleisend.
Een van die mees ingrypende veranderinge lê egter op die vlak van vertroue. HUMINT berus uiteindelik op ’n menslike verhouding waarin sensitiewe inligting gedeel word. KI-gedrewe tegnologieë soos deepfakes en sintetiese media ondermyn hierdie fondament. Beelde, klank en selfs dokumente kan vervals word op ’n wyse wat uiters moeilik is om te onderskei van die werklikheid. Dit skep ’n omgewing waarin selfs egte inligting bevraagteken kan word en vervalste materiaal geloofwaardig kan voorkom. Vir beide hanteerder en bron beteken dit dat die vraag na wat werklik is, voortdurend teenwoordig is. Vertroue—die kern van HUMINT—word dus meer broos en moeiliker om te vestig en te handhaaf.
Kommunikasie tussen hanteerder en bron word ook meer kompleks. Moderne seine-intelligensie, versterk deur KI, fokus nie net op die inhoud van kommunikasie nie, maar ook op patrone en metadata. Selfs veilige of geïnkripteerde kanale kan verdagte patrone openbaar. Dit vereis dat HUMINT-operasies toenemend staatmaak op subtiele, onreëlmatige en goed gedissiplineerde kommunikasiepraktyke. Tegelykertyd kan KI ook aangewend word om sekuriteitsbreuke op te spoor en kommunikasieprotokolle te verbeter, wat ’n voortdurende wedloop tussen offensiewe en defensiewe vermoëns skep.
Waar KI wel ’n duidelike voordeel bied, is in die evaluering van broninligting. Deur groot hoeveelhede data te kruisverwys, kan dit help om die geloofwaardigheid van ’n bron se verslaggewing te toets en moontlike teenstrydighede te identifiseer. Dit versterk die analitiese proses en ondersteun beter besluitneming. Nietemin bly misleiding ’n menslike vaardigheid wat nie maklik deur algoritmes ontmasker kan word nie. ’n Bekwame en gemotiveerde bron kan steeds ’n stelsel manipuleer wat hoofsaaklik op historiese patrone staatmaak.
Ten spyte van al hierdie uitdagings bly die unieke waarde van HUMINT onverminderd—en moontlik selfs verhoog. Tegniese intelligensie kan vermoëns meet en patrone identifiseer, maar dit sukkel om insig te bied in bedoelings, motiewe en interne dinamika. HUMINT bied toegang tot die denke van besluitnemers, tot organisasiekultuur en tot die subtiele faktore wat gedrag dryf. Dit is juis hierdie elemente wat dikwels deurslaggewend is in strategiese konteks. KI kan baie aflei, maar dit kan nie die direkte menslike ervaring van gesprek, waarneming en vertrouensvorming vervang nie.
Hieruit ontstaan ’n duidelike paradoks. Operasioneel word HUMINT moeiliker en gevaarliker om te bedryf, aangesien die tegnologiese omgewing meer deursigtig en meer vyandig word. Strategiese waarde neem egter toe, omdat ander vorme van intelligensie toenemend oorlaai, gemanipuleer of beperk word. HUMINT bly een van die min middele waardeur werklike insig in bedoelings verkry kan word.
Die profiel van die HUMINT-praktisyn moet dus ontwikkel. Benewens tradisionele vaardighede soos interpersoonlike insig, oordeel en dissipline, word tegnologiese geletterdheid noodsaaklik. Die moderne operateur moet bewus wees van digitale handtekeninge, data-analise en teenmaatreëls teen algoritmiese opsporing. Tog bly die kernvermoë onveranderd: die vermoë om ’n egte, vertrouensgebaseerde verhouding met ’n ander mens te bou in ’n omgewing van verhoogde agterdog.
Uiteindelik kan die impak van KI op HUMINT nie verstaan word as ’n proses van vervanging nie, maar eerder as een van verskerping. Tegnologie verhoog die kompleksiteit van die operasionele omgewing en stel nuwe eise aan die praktisyn, maar dit verander nie die fundamentele aard van HUMINT nie. In sy wese bly dit ’n menslike onderneming—gebaseer op vertroue, oordeel en die bereidwilligheid van een individu om ’n geheim met ’n ander te deel.
In ’n era waar data oorvloedig is maar sekerheid skaarser word, kan geargumenteer word dat HUMINT se belang eerder toeneem as afneem. KI kan netwerke ontleed, gedrag modelleer en scenario’s voorstel, maar dit kan nie die kritieke oomblik vervang waarin ’n bron besluit om saam te werk nie. Dit is in daardie oomblik—persoonlik, kwesbaar en fundamenteel menslik—waar die werklike krag van HUMINT bly lê.
Die Impak van Gesigsherkenning en Verwante Tegnologie op die Individuele Agent in die Veld
Die opkoms van tegnologieë soos gesigsherkenning, biometriese identifikasie en gevorderde kamerasisteme het die operasionele werklikheid van die individuele intelligensie-agent in die veld ingrypend verander. Waar die tradisionele HUMINT-operateur eens in staat was om relatief anoniem in ’n stedelike omgewing te beweeg, word daardie anonimiteit vandag toenemend ondermyn deur ’n alomteenwoordige, en dikwels onsigbare, tegnologiese infrastruktuur.
In baie moderne stedelike ruimtes bestaan daar reeds uitgebreide netwerke van geslotekringtelevisie (CCTV), gekombineer met sagteware wat in staat is om gesigte in reële tyd te identifiseer en met databasisse te vergelyk. Hierdie stelsels word nie noodwendig net deur staatsinstansies beheer nie, maar ook deur private ondernemings, wat die kompleksiteit van die operasionele omgewing verder verhoog. Vir die veldagent beteken dit dat elke beweging—van lughawe tot hotel, van straat tot winkel—potensieel vasgelê, ontleed en gestoor kan word.
Die gevolg is dat die klassieke konsep van “dekking” of “cover” onder druk kom. ’n Goed gekonstrueerde legende, ondersteun deur dokumentasie en gedrag, was histories voldoende om ’n operateur se identiteit te beskerm. Vandag kan biometriese data—gesigskenmerke, loopstyl (gait recognition), en selfs mikro-uitdrukkings—hierdie dekking ondermyn. ’n Agent kan dus tegnies korrek “gedek” wees op papier, maar steeds geïdentifiseer word deur outomatiese stelsels wat geen ag slaan op die narratief van sy of haar identiteit nie.
Hierdie ontwikkeling het direkte implikasies vir bewegingsvryheid. Waar diskrete ontmoetings en roetinebewegings vroeër deel van normale tradecraft was, kan herhalende patrone nou maklik opgespoor word deur algoritmes wat groot hoeveelhede visuele data ontleed. Die sogenaamde “pattern-of-life” analise beteken dat selfs klein afwykings of herhalings verdag kan voorkom. Die veldagent moet dus toenemend bewus wees nie net van waar hy of sy is nie, maar van hoe gereeld, hoe lank en in watter patrone bewegings plaasvind.
Kommunikasie en ontmoetings met bronne word gevolglik meer kompleks. Fisiese ontmoetings—die kern van baie HUMINT-operasies—dra nou ’n verhoogde risiko, aangesien beide partye moontlik op verskeie plekke en tydstippe vasgelê word. Selfs al word die inhoud van die ontmoeting nie onderskep nie, kan die blote feit van kontak deur visuele data bevestig word. Dit vereis ’n herbesinning van ontmoetingsprotokolle, insluitend groter variasie, kreatiwiteit en dissipline in die keuse van plekke en tye.
Verder verander hierdie tegnologieë die aard van teenintelligensie op ’n fundamentele wyse. Waar teenintelligensie voorheen sterk afhanklik was van menslike waarneming en ondersoek, maak gesigsherkenning en data-integrasie dit moontlik om op skaal en met groot akkuraatheid individue op te spoor. Dit beteken dat die veldagent nie net teen menslike teenstanders werk nie, maar teen ’n geïntegreerde stelsel van sensors en algoritmes wat voortdurend leer en verbeter.
Hierdie realiteit plaas nuwe eise aan tradecraft. Vermyding van opsporing vereis nie meer net gedragsdissipline nie, maar ook ’n begrip van hoe tegnologiese stelsels funksioneer. Die agent moet bewus wees van kameraposisies, datavloei en moontlike integrasie tussen verskillende stelsels. In sommige gevalle kan dit vereis dat operasies verskuif na omgewings waar tegnologiese dekking minder intens is, of dat nuwe metodes ontwikkel word om binne hierdie omgewing te funksioneer sonder om patrone te skep.
Terselfdertyd moet daar erken word dat geen tegnologiese stelsel foutloos is nie. Gesigsherkenning het beperkings—veral onder sekere ligtoestande, hoeke of in groot skares. Nietemin is die algemene tendens duidelik: die marges vir fout en anonimiteit word kleiner. Wat vroeër as voldoende vermyding beskou is, is nie noodwendig meer voldoende nie.
Die psigologiese impak op die individuele agent is ook betekenisvol. Die wete dat een voortdurend moontlik waargeneem en ontleed word, skep ’n operasionele spanning wat dissipline en konsentrasie vereis. Selfvertroue moet gebalanseer word met ’n konstante bewustheid van risiko. Oormatige vrees kan operasionele doeltreffendheid ondermyn, maar onderskatting van die tegnologiese omgewing kan katastrofiese gevolge hê.
Ten spyte van hierdie uitdagings bly die kern van die veldagent se rol onveranderd. Die tegnologie verander die omstandighede, maar nie die fundamentele doel nie: om toegang tot mense, bedoelings en insigte te verkry wat andersins ontoeganklik sou wees. Wat wel verander, is die standaard van professionaliteit wat vereis word. Die moderne veldagent moet nie net ’n meester van klassieke tradecraft wees nie, maar ook ’n ingeligte gebruiker van en teenstander van gevorderde tegnologie.
Uiteindelik kan die impak van gesigsherkenning en verwante stelsels beskryf word as die geleidelike erosie van anonimiteit in die operasionele ruimte. Die veld van operasie word meer deursigtig, meer gemonitor en minder vergewensgesind. In so ’n wêreld word sukses nie meer slegs bepaal deur wat die agent doen nie, maar ook deur wat tegnologiese stelsels oor hom of haar kan aflei.
Die uitdaging vir die intelligensiepraktisyn is dus nie om hierdie tegnologieë te ignoreer of te vrees nie, maar om dit te verstaan, te antisipeer en in ag te neem in elke aspek van operasionele beplanning en uitvoering. Want in die finale instansie bly die beginsel dieselfde: diegene wat die omgewing die beste verstaan—menslik én tegnologies—behou die operasionele voordeel.
(Hierdie materiaal is ontwikkel met behulp van ChatGPT) – Johan Mostert
Johan Mostert is ‘n voormalige Sekretaris van Suid-Afrika se Staatsveiligheidsraad, en hoofbestuurslid van die Nasionale Intelligensiediens. As Intelligensiehistorikus en skrywer is Johan Mostert een van die primêre dryfkragte om ‘n Suid-Afrikaanse Intelligensiewetenskap en Intelligensiekunde te onwikkel en te vestig.
*
