Nongqai Vol 17 No 10 – (13) “Kill the Boer” is destruktief
Die Boemerang van Aanhitsing: ’n Historiese en Regsanalise van Gewelddadige Liedere
Hennie Heymans
Excerpt
A historical and legal analysis showing how violent slogans such as “Kill the Boer” create instability, undermine nation‑building, and inevitably return as a destructive boomerang within society.
Abstract
This article examines the dangers of violent political slogans through the lens of South Africa’s historical legal framework, particularly the Riotous Assemblies Act of 1956, which prohibited the incitement of racial hostility and public disorder. Using the contemporary debate around the song “Kill the Boer,” the analysis demonstrates how language that promotes violence destabilises social cohesion, fuels symbolic and real violence, and contradicts the principles necessary for nation‑building. The article argues that once a society normalises calls for harm against any group, such rhetoric inevitably mutates and returns as a boomerang that can target anyone. It further highlights the constitutional tension between freedom of expression and human dignity, concluding that sustainable democracy cannot coexist with expressions that incite violence or dehumanise citizens.
Keywords
incitement, hate speech, symbolic violence, nation‑building, South Africa, Riotous Assemblies Act, public order, constitutional tension, political slogans, social cohesion
Inleiding
Die hernude debat oor die lied “Kill the Boer” raak aan ’n dieper vraag: Wat doen woorde wat geweld aanhits aan ’n samelewing wat nasiebou nastreef? Vanuit ’n historiese en regsraamwerk is dit duidelik dat sulke taal nie net gevaarlik is nie, maar ook selfondermynend.
Die Wet op Oproerige Byeenkomste, 1956
Gedurende die era waarin die Suid-Afrikaanse Polisie die Wet op Oproerige Byeenkomste, 1956 toegepas het, was die opwekking van vyandigheid tussen bevolkingsgroepe duidelik verbode. Die kernbepaling was die misdryf van aanhitsing:
- enige woorde wat spanning, wanorde of geweld kon veroorsaak,
- enige taal wat rassehaat kon aanhits,
- enige optrede wat die openbare vrede kon bedreig.
SAP‑handleidings het dit eenvoudig gestel: “Verbod op aanhitsing en opwekking van rassehaat.”
’n Lied wat die dood van ’n groep aanhits, sou in daardie tyd onmiddellik as aanhitsing geklassifiseer word.
Die boemerang‑effek van haatspraak
Die ironie van haatspraak is dat dit nooit stabiel bly nie. Sodra ’n samelewing aanvaar dat ’n lied soos “Kill the Boer” toelaatbaar is, is daar geen beginsel wat verhoed dat die woorde aangepas word nie. Die slagspreuk kan maklik verander in:
- “Kill the ANC”
- “Kill the Traitor”
- “Kill the Killer”
- “Kill the Thief”
- “Kill the Impimpi”
- “Kill the Teacher”
Wanneer die norm gevestig word dat die dood van ’n groep besing mag word, word die instrument beskikbaar vir enige politieke of sosiale faksie. Dit is die boemerang‑effek: haatspraak het geen lojaliteit nie — dit draai altyd terug.
Nasiebou en simboliese geweld
Nasiebou vereis taal wat verbind, nie taal wat verdeel nie. ’n Lied wat die dood van ’n groep aanhits, is simboliese geweld — en simboliese geweld lei dikwels tot werklike geweld. Dit is onmoontlik om ’n gedeelde nasionale identiteit te bou op woorde wat dood wens.
Die Grondwetlike spanning
Die Grondwet beskerm vryheid van uitdrukking, maar dit beskerm ook menswaardigheid. Wanneer ’n hof ’n lied goedkeur wat die dood van ’n groep besing, ontstaan ’n spanning tussen hierdie beginsels. Die vraag is nie net juridies nie, maar moreel: Kan ’n samelewing wat menswaardigheid as hoogste waarde beskou, ’n lied goedkeur wat die dood van ’n mens of groep besing?
Slot
Die geskiedenis, die reg en die logika van nasiebou wys duidelik: aanhitsing is nie net onaanvaarbaar nie — dit is selfvernietigend. Die boemerang kom altyd terug. ’n Volhoubare demokrasie kan nie gebou word op liedere wat dood wens nie.
BRIG FANIE BOUWER LEWER SOOS VOLG KOMMENTAAR:
Die Gelykheidshof (Equality Court) in Johannesburg het in Augustus 2022 beslis dat die sing van “Dubula ibhunu” (“Kill/Kiss the Boer – Kill/Kiss the Farmer”) deur Julius Malema en die EFF in die spesifieke konteks van die saak nie haatspraak ingevolge die Gelykheidswet was nie. Regter Edwin Molahlehi het bevind dat die lied volgens die getuienis en historiese konteks nie letterlik bedoel was om Boere of boere fisies dood te maak nie, maar as ’n politieke strydlied gebruik is om kritiek op apartheid, grondverdeling en die regering se hantering van ekonomiese ongelykheid uit te druk; daarom het die hof dit binne die beskerming van vryheid van uitdrukking geplaas. Die hof het egter nie gesê dat die woorde in elke moontlike konteks aanvaarbaar sou wees nie.
Belangrik: Die saak is later na die Hooggeregshof van Appèl (SCA) geneem, wat die Gelykheidshof se beslissing in 2024 gehandhaaf het.
Die grondwethof het wel daaroor beslis, maar tegnies nie ’n nuwe uitspraak oor die meriete van die lied gelewer nie. Op 27 Maart 2025 het die Hof AfriForum se aansoek om verlof tot appèl teen die Hooggeregshof van Appèl (SCA) se uitspraak van die hand gewys omdat die appèl “geen redelike vooruitsig op sukses” gehad het. Die SCA het die Gelykheidshof se bevinding gehandhaaf dat “Dubula ibhunu / Kill the Boer, Kill the Farmer” in die betrokke konteks nie haatspraak was nie en deur die reg op vryheid van uitdrukking beskerm word. Dus staan die Gelykheidshof se bevinding, soos deur die SCA gehandhaaf.
Die uitspraak: In ‘n saak wat AfriForum teen die Ekonomiese Vryheidsvegters (EFF) en Julius Malema aanhangig gemaak het, het die hof AfriForum se aansoek van die hand gewys en beslis dat die gesang nie haatspraak is nie.
Die redenasie: Die hof het bepaal dat ‘n redelik goed ingeligte persoon die historiese bevrydingslied figuurlik moet interpreteer as ‘n politieke boodskap rakende grondhervorming en ekonomiese griewe uit die apartheidsera, eerder as ‘n letterlike oproep om mense dood te maak.